زورخانه

وبلاگ منوچهر عطاالهی

عید سعید غدیر مبارک
ساعت ٧:۳٢ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٦ آذر ۱۳۸٧   کلمات کلیدی: عید سعید غدیر مبارک

  
رخداد غدیر در ذى‏حجه سال دهم هجرى، تنها یک حادثه تاریخى نیست؛

 

غدیر، تنها نام یک سرزمین نیست، یک تفکر است؛

نشانه‏اى است از تداوم خط نبوت؛

چشمه‏اى است که تا پایان هستى مى‏جوشد؛

غدیر، روز اکمال دین، اتمام نعمت و موجب خشنودى خداست؛

روز بزرگ، روز گشایش و روز تکامل است؛

غدیر، نه تاریخ است، نه جغرافیا و نه روایت، بلکه ولایت است؛

پیشوند غدیر، رسالت است و پسوند آن، ولایت و امامت.

پیام تبریک
غدیر، سرچشمه همیشه‏جوشان ولایت است که از سینه تفتیده «خم» به جام محبت دوست‏داران پیامبر و خاندانش جارى است. غدیر، شایسته هر ثناست که وحى از او پیراست و محمد بدو آراست و اسلام از او برخاست. غدیر، تفسیر بدر و احد و شأن نزول صفین و نهروان است. بدر، عدالت مى‏خواست؛ احد، شجاعت آرزو مى‏کرد؛ خیبر تماشاى صداقت را تمنا داشت و غدیر، آمین آن همه ثنا و دعا بود. غدیر، روز انسان است. غدیر، تداوم رسالت محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله در ولایت على علیه‏السلام است. غدیر، عید پیمان و میثاق و عهد است. غدیر، عید عدالت و رهبرى است. عید امامت و ولایت بر عاشقان مبارک باد.

کوثرى از مِىِ غدیر
پیامبر در سال دهم هجرت حج گزارد و به سوى مدینه بازگشت. در روز هجدهم ذى‏حجه که قافله‏هاى بسیارى پیش از پیامبر حرکت مى‏کردند و عده‏اى از پسِ حضرت مى‏آمدند، پیامبر به سرزمین غدیر خم رسید. او به فرمان الهى دستور داد سواران و پیادگان توقف کنند، آنان که رفته‏اند، بازآیند و آنان که نیامده‏اند، برسند. سپس بر انبوهى از جهاز شتران فراز رفت و خداى را سپاس گفت و از اینکه به زودى از میان آنان خواهد رفت، خبر داد. سپس از آنان خواست درباره چگونگى ابلاغ رسالت وى گواهى دهند. مردمان فریاد برآوردند: شهادت مى‏دهیم که تو پیام حق را ابلاغ کردى، نصیحت کردى و جهاد نمودى. خداوند تو را پاداش نیکو دهد.

آن‏گاه از جایگاه والاى خود در میان امت سخن گفت و از آنان بر اولویت خود گواه خواست و پس از شنیدن پاسخ‏هاى یک‏صدا و بلند، دست على علیه‏السلام را گرفت و با شکوهى شگرف و فریادى رسا فرمود: «من کنت مولا فعلى مولاه.» سه بار این جمله را تکرار و بر یاوران و پذیرندگان ولایت او دعا کرد.

ویژگى‏هاى على علیه‏السلام از دیدگاه رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله
حضرت محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله بارها با اشاره به موقعیت معنوى امام على علیه‏السلام ، بر فضیلت‏هاى آن حضرت و وصى بودن ایشان تأکید ورزیده است. آن حضرت در گفتارى به دخترش، فاطمه علیهاالسلام مى‏فرماید: «اى فاطمه! آیا خشنود نیستى من تو را به همسرى کسى درآوردم که اسلامش پیش‏تر از دیگران و دانشش بیشتر از همگان است؟ به راستى، خداى تعالى به اهل زمین توجه فرمود و از میان ایشان، پدرت را برگزید و او را پیامبر قرار داد. بعد دوباره به آنها توجه فرمود و از ایشان شوهرت را برگزید و او را وصى قرار داد.» سپس رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله فرمود: «اى فاطمه! به راستى براى على فضیلت‏هایى است که هیچ‏کس آن را ندارد: تو که بانوى زنان بهشتى، همسر او هستى. دو نتیجه و زاده رحمت، حسن علیه‏السلام و حسین علیه‏السلام که فرزندزادگان من هستند، فرزندان او هستند. برادرش، جعفر بن ابى‏طالب کسى است که با دو بال در بهشت آراسته گردیده است و با فرشتگان هر کجا خواهد، پرواز مى‏کند. علم اولین و آخرین نزد اوست. او نخستین کسى است که به من ایمان آورد. او آخرین کسى است که هنگام مرگ با من دیدن مى‏کند. او وصى من و وارث همه اوصیاست».

غدیر در قرآن
آیه‏اى که پیش از اعلام رسمى ولایت امیر مؤمنان على علیه‏السلام نازل شد، از یک‏سو، بیان‏گر اهمیت فوق‏العاده غدیر و از سوى دیگر، نشان‏دهنده نگرانى‏هاى رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله در این باره است: «اى پیامبر! آنچه را از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملاً [به مردم] برسان و اگر [این کار را[ نکنى، رسالت او را انجام نداده‏اى. خداوند تو را از [خطرهاى احتمالى [مردم نگه مى‏دارد و خداوند جمعیت کافران را هدایت نمى‏کند.» قرآن کریم، آشکارا اعلام نشدن ولایت على علیه‏السلام را با ناتمام ماندن رسالت الهى برابر مى‏داند و در مقابل نگرانى‏هایى که رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله داشت، وعده حفظ و حراست به ایشان داده مى‏شود.

آیه‏اى که پس از اعلام ولایت امام على علیه‏السلام در غدیر نازل شد، موجى از شادى را در دل‏هاى مؤمنان پدید آورد و آرامش و اطمینان خاطر به آنان بخشید: «امروز کافران از [زوال] دین شما ناامید شدند. بنابراین، از آنها نترسید و از من بترسید. امروز دین شما را کامل و نعمت‏ها را بر شما تمام کردم و اسلام را به عنوان آیین [جاودان] شما پذیرفتم».

غدیر در کلام معصومان علیهم‏السلام
پیامبر اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله
شیخ صدوق در کتاب امالى، روایتى از امام باقر علیه‏السلام و آن حضرت از پدران پاکش نقل مى‏کند که روزى رسول اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله رو به امیر مؤمنان على علیه‏السلام کرد و فرمود: «اى على! خداوند آیه شریفه یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ را درباره ولایت تو بر من نازل کرد، تا آن را تبلیغ کنم. به یقین، کسى که خدا را بدون ولایت تو ملاقات کند، عملش باطل است».

حضرت فاطمه علیهاالسلام
از فاطمه زهرا علیهاالسلام پرسیدند که آیا رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله پیش از رحلتش درباره امامت امیر مؤمنان على علیه‏السلام چیزى فرمود؟ آن حضرت در پاسخ فرمود: «عجبا! آیا روز غدیرخم را فراموش کرده‏اید؟»

امام حسن علیه‏السلام
امام حسن علیه‏السلام فرمود: امت مسلمان از پیامبر شنیدند که درباره پدرم فرمود: او براى من همچون هارون براى موسى علیه‏السلام است. همچنین دیدند که رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله او را در غدیرخم به عنوان امام نصب کرد.

امام حسین علیه‏السلام
امام حسین علیه‏السلام پیش از مرگ معاویه، خانه خدا را زیارت کرد. سپس بنى‏هاشم را گرد آورد و فرمود: آیا مى‏دانید پیامبر اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله ، على علیه‏السلام را در روز غدیرخم به جانشینى خود برگزید؟ همگى گفتند: بله.

امام زین العابدین علیه‏السلام
ابن اسحاق، تاریخ‏نگار معروف مى‏گوید: به على بن حسین علیه‏السلام گفتم: «من کنتُ مولاه فعلىٌ مولاه» یعنى چه؟ حضرت فرمود: پیامبر خدا به مردمان خبر داد که امام بعد از خودش، امیر مؤمنان على علیه‏السلام است.

امام محمدباقر علیه‏السلام
اَبان بن تَغلب مى‏گوید: از امام باقر علیه‏السلام درباره این سخن رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله «من کنتُ مولاه فعلىٌ مولاه» پرسیدم. آن حضرت در پاسخ پیامبر فرمود: به مردمان گفت که امیر مؤمنان على علیه‏السلام در میان مردم، جاى‏گزین من خواهد بود.

امام صادق علیه‏السلام
در دوران زندگى امام صادق علیه‏السلام بر اثر جوّ مناسبى که براى نشر معارف اهل بیت علیهم‏السلام پیش آمد، حدیث غدیر بیش از همه دوره‏ها مطرح شده است. آن حضرت درباره روز غدیر مى‏فرماید: «رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله در غدیر خم براى امیر مؤمنان على علیه‏السلام پیمان گرفت و مردم به ولایت او اقرار کردند. خوشا به حال آنان که بر ولایت او ثابت‏قدم ماندند و واى بر کسانى که آن پیمان را شکستند».

امام کاظم علیه‏السلام
در روزهایى که امام کاظم علیه‏السلام در زندان بود، روزى هارون، خلیفه عباسى ایشان را احضار کرد و درباره ولایت اهل بیت علیهم‏السلام بر مردم پرسید. حضرت فرمود: ما مى‏گوییم ولایت همه خلایق با ماست. دلیل ما، سخن پیامبر در غدیر خم است که فرمود: «من کنتُ مولاه فعلىٌ مولاه».

امام حسن عسکرى علیه‏السلام
حسن بن ظریف مى‏گوید: به امام عسکرى علیه‏السلام نامه نوشتم و پرسیدم معناى سخن پیامبر درباره امیر مؤمنان على علیه‏السلام چیست که فرمود: «من کنتُ مولاه فهذا علىٌ مولاه.» حضرت فرمود: مقصود حضرت آن بود که او را نشانه‏اى قرار دهد که هنگام اختلاف، حزب خداوند با آن شناخته شوند.

پاس‏داشت غدیر؛ سنت نبوى
جوامع بشرى نیازمند یادآورى و حضور همیشگى هویت‏هاى فرهنگى و اصالت‏هاى معنوى است. زنده نگه داشتن شعایر الهى، رسالتى است که مرزبانان عقیده و ایمان، از جمله رسول اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله بر آن تأکید داشته‏اند. از پیامبر اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله نقل شده است که فرمود: «به من تبریک بگویید؛ زیرا خداوند مرا به پیامبرى و اهل‏بیتم را به امامت ممتاز ساخته است».

در روایت دیگرى پس از ذکر حدیث غدیر آمده است: «سپس رسول گرامى در خیمه مخصوص خویش نشست و به امیر مؤمنان على علیه‏السلام دستور داد در خیمه دیگرى بنشیند و به مردم امر فرمود به حضور على علیه‏السلام برسند و به او تبریک بگویند.» اینک و در عصر ما، شناختن مرزهاى بلند غدیر، بازگویى این شکوه و جشن و سرور این عید بزرگ، در راستاى آن پاس‏داشت است.

آداب غدیر
در تاریخ اسلام، غدیر و امامت همان اندازه اهمیت دارد که روز مبعث؛ زیرا غدیر، امامت را به وجود آورد و ادامه رسالت بود. حاج میرزا جواد ملکى تبریزى در این‏باره مى‏نویسد: «روز غدیر نسبت به مبعث، به منزله باطن از ظاهر و به منزله روح از انسان است؛ زیرا هر چه در مبعث از خیر و سعادت وجود دارد، مشروط به ولایت امیر مؤمنان و امامان است».

به دلیل اهمیت عید غدیر به عنوان بزرگ‏ترین و مهم‏ترین اعیاد اسلامى است که آداب بى‏شمارى براى آن بیان شده است. فراوانى آداب و اعمال این روز، با اعمال هیچ روزى قابل مقایسه نیست و در این آداب و اعمال، همه گروه‏ها مورد خطاب قرار گرفته‏اند. از جمله آداب عبادى این روز به نماز شب و روز غدیر، نماز مسجد غدیر، روزه، یاد خدا و پیامبر، زیارت امیر مؤمنان على علیه‏السلام و غسل مى‏توان اشاره کرد.

همچنین جشن و عید گرفتن، تبریک و تهنیت به پیامبر، امیر مؤمنان و یکدیگر، دید و بازدید، صدقه دادن، دیدار با رهبرى و بیعت و اتحاد و اجتماع، از جمله آداب اجتماعى و سیاسىِ سفارش شده در این روز است.

تبریک و تهنیت غدیر
سنت دیرینه در غدیر، تبریک خاص آن است که مفاهیم والاى این روز را بازتاب مى‏دهد. امام صادق علیه‏السلام فرمود: «هرگاه در این روز، برادر مؤمن خود را ملاقات کردى، بگو: شکر خداى که ما را به این روز گرامى داشته و از مؤمنان و وفاداران به پیمانى قرار داده است که با ما بسته و ما را از منکران و تکذیب‏کنندگان روز قیامت قرار نداده است».

امام رضا علیه‏السلام نیز فرمود: «در این روز به یکدیگر تبریک و تهنیت بگویید و هرگاه برادر مؤمن خود را ملاقات کردید، بگویید: سپاس خدایى را که ما را از تمسک کنندگان به ولایت امیر مؤمنان على علیه‏السلام قرار داده است».

شکوه غدیر در شعر و ادب پارسى
فردوسى

حماسه‏سراى بزرگ ایران، حکیم ابوالقاسم فردوسى مى‏گوید:

چه گفت آن خداوند تنزیل و وحى  خداوند امر و خداوند نهى 
که من شهر علمم، على‏یم در است  درست این سخن گفتِ پیغمبر است 
گواهى دهم این سخن راز اوست  تو گویى دو گوشم به آواز اوست 
اگر چشم دارى به دیگرسراى  به نزد نبى و وصى گیر جاى 
منم بنده اهل‏بیت نبى  ستاینده خاک پاى وصى 
خود آن روز نامم به گیتى مباد  که من نام حیدر نیارم به یاد 
بر این زادم و هم بر این بگذرم  یقین دان که خاک پىِ حیدرم 

حکیم توس در این ابیات هرگاه از امام على علیه‏السلام یاد مى‏کند، بیش از هر وصف دیگر، بر وصایت ایشان تأکید مى‏ورزد و از ایشان با عنوان وصى یاد مى‏کند.

مولوى

جلال‏الدین محمد مولوى بلخى در دیوان شمس تبریزى مى‏گوید:

تا صورت پیوند جهان بود، على بود  تا نقش زمین بود و زمان بود، على بود 
شاهى که ولى بود و وصى بود، على بود  سلطان سخا و کرم و جود، على بود... 
آن شیر دلاور که ز بهر طمع نفس  در خوان جهان پنجه نیالود، على بود 
آن کاشف قرآن که خدا در همه قرآن  کردش صفت عصمت و بستود، على بود 

مولانا در این غزل، مولا على علیه‏السلام را با اوصافى همچون ولى، وصى و معصوم به نص قرآن ستایش مى‏کند. او در دفتر ششم مثنوى به تفسیر حدیث «من کنتُ مولاه فعلىٌ مولاه» مى‏پردازد و مى‏گوید:

زین سبب پیغمبر با اجتهاد  نام خود و آن على مولا نهاد 
گفت هر کس را منم مولا و دوست  ابن عمّ من، على، مولاى اوست 

سعدى

شیخ مصلح الدین سعدى شیرازى در قصیده‏اى، امیر مؤمنان را سردار اتقیا و معصوم معرفى مى‏کند:

کسى را چه زور و زَهره که وصف على کند  جبار در مناقب او گفته: هل اتى... 
دیباچه مروت و سلطان معرفت  لشکرکش فتوت و سردار اتقیا 
فردا که هر کسى به شفیعى زنند دست  ماییم و دست و دامن معصوم مرتضى 

حافظ

لسان الغیب، حافظ در غزلى که زبانزد خاص و عام است، مى‏گوید:

اى دل غلام شاه جهان باش و شاه باش  پیوسته در حمایت لطف الاه باش 
آن را که دوستى على نیست، کافر است  گو زاهد زمانه و گو شیخ راه باش 
امروز زنده‏ام به ولاى تو یا على  فردا به روح پاک امامان گواه باش 

و در قصیده نخست که دیباچه دیوان نیز محسوب مى‏شود، مى‏گوید:

... نوشته بر در فردوس کاتبان قضا  نبى رسول و ولى‏عهد حیدر کرّار 
امام جنى و انسى على بُوَد که على  ز کل خلق فزون است از صغار و کبار 
على، امام و على، ایمن و على، ایمان  على، امین و على، سرور و على، سردار... 
على ز بعد محمد ز هر که هست، بهْ است  اگر تو مؤمن پاکى، بکن بر این اقرار... 

حافظ شیرازى در این اشعار، به پیروى از احادیث معتبر و روایت‏هاى متواتر، امام على علیه‏السلام را ولى عهد رسول، امام انس و جن و برترین فرد پس از محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله مى‏داند.

کسایى مروزى

کسایى مروزى از شاعران قرن چهارم مى‏گوید:

فهم کن گر مؤمنى فضل امیرالمؤمنین  فضل حیدر، شیر یزدان، مرتضاى پاک‏دین 
فضل آن کس کز پیمبر بگذرى، فاضل‏تر اوست  فضل آن رکن مسلمانى، امام‏المتقین... 
لافتى الاّ على برخوان و تفسیرش بدان  یا که گفت و یا که داند گفت جز روح‏الامین؟ 
آن نبى، وز انبیا کس نى به علم، او را نظیر  وین ولى، وز اولیا کس نى به فضل، او را قرین 
آن چراغ عالم آمد، وز همه عالم بدیع  وین امام امت آمد وز همه امت گزین 

ناصر خسرو قبادیانى

ناصر خسرو، از شاعران قرن پنجم درباره غدیر مى‏سراید:

با خرد باش یک‏دل و همسر  چون نبى با على به روز غدیر 

و در چکامه‏اى بلند سروده است:

آن‏که معروف به او شد به جهان روز غدیر  وز خداوند ظفر خواست پیمبر به دعاش 
هر خردمند بداند که بدین وصف على است  چو رسید این همه اوصاف به گوش شنواش 

و نیز گوید:

ندانم جز این عیب مر خویشتن را  که بر عهد معروف روز غدیرم 

حزین لاهیجى

حزین لاهیجى از شاعران قرن دوازدهم مى‏سراید:

آن طایر قدسم که چکد خون ز صفیرم  با درد و غم عشق سرشتند خمیرم... 
مستى مرا نیست به دنبال خمارى  پیمانه‏کش میکده خمّ غدیرم... 
مى‏گویم و دانم که ره رسم و ادب نیست  نامى که بُوَد صیقل زنگار ضمیرم 
برهان ازل، فیض ابد، مظهر اول  ایمان من و دین من و هادى و پیرم 
سلطان قدر، حیدر صفدر که ز مدحش  بگرفته بلندى سخن عرشْ‏سریرم 

ملک الشعراى بهار

ملک الشعراى بهار در وصف غدیر خم سروده است:

در غدیر خم امروز، باده‏اى به جوش آمد  کز صفاى او روشن، جان باده‏نوش آمد 
وان مبشّر رحمت، باز در خروش آمد  کان صنم که از عشاق، برده عقل و هوش آمد 

با هیولىِ توحید، در لباس انسانى

در غدیر خم یزدان، گفت مَر پیمبـر را  کز پى کمال دین، شو پذیره حیـدر را 
پس پیمبر اندر دشت بر نهـاد منبـر را  برد بر سر منبر، حیدر فلک‏فر را 

شد جهان دل روشن، زان دو شمس روحانى

گفت بشنوید اى قوم! قول حق تعالى را  هم به جان بیاویزید گوهر تولاّ را 
پوزش آورید از جان، این ستوده مولا را  این وصى بر حق را، این ولىّ والا را 

با رضاى او کوشید در رضاى یزدانى

بأبى أنت و امّى بأبى أنت و امّى على اى قبله حاجات على اى قبله حاجات در این غم نگشوده است بأبى أنت و امّى کان نه سهل است و نه آسان بأبى أنت و امّى کر و کور است و عزازیل بأبى أنت و امّى3

سید محمد حسین شهریار

شهریار مُلْکِ شعر و سخن در غدیریه‏اى که به صورت مستزاد سروده مى‏گوید:


یا على نام تو بردم نه غمى ماند و نه همّى گوییا هیچ نه همّى به دلم بوده، نه غمّى تو که از مرگ و حیات، این همه فخرى و مباهات گویى آن دزد شقى تیغ نیالوده به سمّى گویى آن فاجعه دشت بَلا هیچ نبوده است سینه هیچ شهیدى نخراشیده به شمّى حق اگر جلوه با وجه اَتَم کرده در انسان به خودِ حق که تو آن جلوه با وجه اَتَمّى منکر عید غدیر خم و آن خطبه و تنزیل با کر و کور چه عید و چه غدیرى و چه خمّى معرفى کتاب

1. قطره‏اى از دریا، محمدحسین صفاخواه، انتشارات قدیانى، 2 جلد.

این کتاب، مجموعه داستان‏هاى کتاب ارزشمند الغدیر، اثر جاودانه علامه امینى است و با توجه به ساختار داستانى در نظر جوانان و عموم، خواندنى است.

2. حساس‏ترین فراز تاریخ، جمعى از دبیران دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.

بخشى از سرفصل‏هاى این کتاب عبارتند از: داستان غدیر، اهمیت غدیر در تاریخ، غدیر در کتاب خدا، عید غدیر، صحنه تاریخى غدیر، امواج غدیر و... .

3. غدیر، برکه‏اى و دریایى، جواد نعیمى، سازمان تبلیغات اسلامى.

این کتاب افزون بر قطعات زیباى ادبى درباره غدیر، در بخشى با عنوان چکاد بى‏کرانه دریا، به زندگى امیرمؤمنان على علیه‏السلام پرداخته است.

4. دریا در غدیر، سید حسن ثابت محمودى (سهیل)، حوزه هنرى سازمان تبلیغات اسلامى.

این کتاب مجموعه اشعار گوناگون غدیر در قالب‏هاى گوناگون است.

5. ارمغان غدیر، سید عبدالله فاطمى‏نیا، انتشارات سروش.

نوشتن چهل حدیث به عنوان سنتى برگرفته از اسلام، دانشمندان ما را از گذشته به این امر مفید وادار کرده است. همین سنت، استاد فاطمى‏نیا را به نگارش ارمغان غدیر خوانده که با همت انتشارات سروش به یک چهل حدیث زیبا تبدیل شده است.

6. بعثت، غدیر، عاشورا، محمدرضا حکیمى، فجر.

قلم استوار محمدرضا حکیمى، سابقه نیم‏قرن دفاع از ارزش‏ها را در پرونده خود دارد. نمایه‏هاى این کتاب به این شرح است: بعثت، غدیر، رحلت پیامبر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله ، شهادت امام علیه‏السلام ، ولادت امام مجتبى علیه‏السلام ، عاشورا، امام صادق علیه‏السلام ، امام زمان و... .

7. اسرار غدیر، محمدباقر انصارى، نشر مولود کعبه.

بخشى از فهرست مطالب این کتاب عبارتند از: گزارش تحلیلى و لحظه‏اى واقعه غدیر، گوشه‏اى از ناگفته‏ها، تحقیقى در خطبه غدیر، یک دوره کامل تاریخ غدیر، تصویرى از تشکل جامعه اسلامى در دهه اول هجرى و... .

غدیر در آیینه کتاب
این کتاب، آیینه‏اى است از کتاب‏هاى غدیرى که در 304 صفحه، اطلاعات 267 کتاب را به زبان‏هاى فارسى، عربى، انگلیسى وارد و گردآورى کرده است.

براى رسانه
الف) متن برنامه
امروز بگو، مگر چه روز است؟  تا گویمت این سخن به اکرام 
موجود شد از براى امروز  آغازِ وجود تا به انجام 
امروز ز روى نصّ قرآن  بگرفت کمال، دین اسلام 
امروز به امر حضرت حق  شد نعمت حق به خلق اتمام 

* * *

حاجیان در طوافند. ابراهیم حج، تبر بر دوش، در اندیشه شکستن آخرین بت‏هاى سیاه است. زمزم، زمزمه مى‏کند و نسیم، هروله‏کنان، سعى صفا و مروه در پیش گرفته و این همه، در جارى غدیر، به هم پیوسته‏اند تا دوباره بازوى وحى را در دست نبى به تماشا بنشینند و بر نگارینه تاریخ نقش کنند.

تاریخ به تماشاى اقیانوس غدیر ایستاده است که مى‏خروشد و گنداب‏هاى کهنه را از بستر بیدار مى‏کند و با خود مى‏برد. ابراهیم، تبر به دست ایستاده، مریم، آغوش گشوده، اسماعیل مى‏خندد و هاجر، اشک شادمانى مى‏چکاند و همه و همه توفندگى نگاه مردى از تبار آفتاب را تماشا مى‏کنند که غدیر، میزبان اوست. همو که خورشید را مهمان کلبه کوچک بشر کرده است، بازوى جانشین او را در دست مى‏فشرد و تاج ولایت را بر سرش مى‏نهد. سلام خدا بر تو اى آخرین فرستاده و بر تو اى بهترین جانشین امت، على علیه‏السلام .

* * *

هوا بسیار گرم است، به گونه‏اى که مردم لباس‏ها را زیر پا و روى سرشان گذاشته‏اند. نماز برپا شد و پیامبر بر بالاى منبر ایستاد، ولى روى منبر دو نفر دیده مى‏شوند که شگفت‏آور است؛ مردم با دقت نگاه مى‏کنند.

آرى، على بن ابى‏طالب است. او چرا بالا رفته و کنار پیامبر خدا ایستاده است؟ پیامبر اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله آیه تبلیغ را قرائت و سپس حدیث ثقلین را بیان کرد: «هان اى مردم! بر قرآن و عترت من پیشى نگیرید و در عمل به فرمان آن دو، کوتاهى نکنید که هلاک مى‏شوید.» در این هنگام بود که دست مبارک على، عشق دو عالم، بالا رفت و پیامبر فرمود: «اى مردم! سزاوارتر از مؤمنان از خود آنها کیست؟» همگى گفتند: خدا و پیامبر او داناترند. آن‏گاه فرمود: «خدا، مولاى من و من مولاى مؤمنان هستم و من به آنها از خودشان سزاوارترم. هان اى مردم! هر کس من سرپرست و مولاى او هستم، على مولاى اوست. خداوندا! کسانى که على را دوست دارند، دوست و کسانى که او را دشمن بدارند، دشمن‏بدار...».

* * *

چادرنشینى در مسجد مدینه نزد پیامبر آمد و عرض کرد: یا رسول‏الله! حاجیان قوم ما که در حجة‏الوداع همراه شما بوده‏اند، براى ما خبر آوردند که در بازگشت از حج در غدیر خم، ولایت و اطاعت على علیه‏السلام را واجب کرده‏اى. آیا این دستورى از سوى توست یا از طرف خدا؟ حضرت فرمود: «از سوى خدا، و خداى تعالى، ولایت او را هم بر اهل آسمان و هم اهل زمین واجب کرده است».

* * *

حافظ ابوعبید هروى در تفسیر غریب القرآن روایت مى‏کند: «پس از آنکه رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله در غدیر خم به امر الهى، ولایت على علیه‏السلام را تبلیغ فرمود و این امر در همه جا شایع و منتشر شد، جابر بن نَضر بن حارث آمد و خطاب به پیامبر گفت: به ما از طرف خداوند امر کردى که به یگانگى خداوند و رسالت تو گواهى بدهیم و نماز و روزه و حج و زکات را انجام دهیم. همه را از تو پذیرفتیم، ولى تو به اینها بسنده نکردى، تا اینکه بازوى پسر عمّت را گرفتى و بلند کردى و او را بر ما برترى دادى و گفتى: من کنتُ مولاه فعلىٌّ مولاه. آیا این امر از طرف توست یا از سوى خداوند؟ رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله فرمود: «قسم به خداوندى که معبودى جز او نیست، این امر از طرف خداوند است.» او پس از شنیدن این سخن، به سوى شتر خود روان شد، در حالى که مى‏گفت: بار خدایا! اگر آنچه محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله مى‏گوید راست و حق است، بر ما سنگى از آسمان ببار یا عذابى دردناک به ما برسان!

هنوز به شتر خود نرسیده بود که سنگى از آسمان بر سرش فرود آمد و او را به دوزخ فرستاد.

* * *

بایستید که آفتاب، روشن شدن ستاره‏اى بى‏بدیل را مژده خواهد داد!

بایستید که امروز، نعمت تمام مى‏شود و دین کامل... . و ایستادند؛ در کنار برکه‏اى که رسالت اقیانوس، در نگاهش مى‏تپید. دست فاتح خیبر بالا مى‏رود و آوایى در فضا مى‏پیچد: «من کنتُ مولاه فهذا علىٌ مولاه».

* * *

اى کوچه‏ها سبز بپوشید! اى کبوتران فرود آیید و بام‏ها را فرش کنید! اى چشمه‏ها! پابرهنه‏تر از همیشه بجوشید. نخستین بارقه‏هاى امامت، بر پنجره‏هاى جانمان تابیدن گرفته است. او حنجره‏هاى مچاله را فریاد خواهد آموخت، خاک‏هاى یتیم را پدرى خواهد کرد و تشنگان مهربانى را دست نوازش خواهد بود.

* * *

گل همیشه بهارم غدیر آمده است  شراب کهنه ما در خم جهان باقى است 
خداى گفت که اَکملتُ دینَکم، آنک  نواى گرم نبى در رگِ زمان باقى است 
قسم به خون گل سرخ در بهار و خزان  ولایت على و آل، جاودان باقى است 
گل همیشه بهارم بیا که آیه عشق  به نام پاک تو در ذهن مردمان باقى است 

ب) متن زیرنویس
امام على علیه‏السلام : غدیر، روز کمال دین است.

امام صادق علیه‏السلام : در روز غدیر، رضایت خداوند نهفته است.

امام صادق علیه‏السلام : خداوند روز غدیر را براى ما اهل‏بیت عید قرار داد.

امام رضا علیه‏السلام : روز غدیر، روز اندوه شیطان است.

امام رضا علیه‏السلام : عید غدیر، برترین عید خداوند است.

امام خمینى رحمه‏الله : روز عید غدیر روزى است که پیامبر اکرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله وظیفه حکومت را معیّن فرمود و الگوى حکومت اسلامى را تا آخر تعیین فرمود.

غدیر، روزى است که آفرینش به داشتن على بر خود بالید و با داشتن ولى، بالندگى آغاز کرد.

غدیر، نقطه تلاقى کاروان رسالت با طلایه‏داران امامت گرامى باد.

غدیر، باغستان ولایت علوى است که امت در ملکوت اندیشه‏هایش از آن پاسدارى مى‏کند.

ج) پرسش‏هاى کارشناسى
1. آیا طرح بحث جانشینى پیامبر تنها مختص واقعه غدیر بوده است؟

2. پیامبر در بیان فضیلت‏هاى على علیه‏السلام به چه مواردى اشاره مى‏فرماید؟

3. حجة‏الوداع یعنى چه؟

4. چرا به آخرین حج پیامبر، حجة‏البلاغ هم مى‏گویند؟

5. چرا به عید غدیر، عید ولایت مى‏گویند؟

7. آیا حادثه غدیر تنها سند جانشینى امام على علیه‏السلام است؟