زورخانه

وبلاگ منوچهر عطاالهی

زورخانه ای
ساعت ۱:٥۸ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۳٠ مهر ۱۳۸٧   کلمات کلیدی: نگاهی اجمالی به تاریخچه زورخانه

نگاهی اجمالی به تاریخچه زورخانه

ورزش باستانی، تنها ورزش متشکل و منسجمی است که تجلی مبارزات یلان و عیاران بر علیه هجوم بیگانگان به این مرز و بوم بوده است و از همه مهمتر اینکه بافت این ورزش در طول سالیان متمادی با روح معنویت و اخلاق حسنه آن عجین شده است، این ورزش از نظر علمی، قدرت، استقامت عضلانی و چابکی و از همه مهمتر استقامت قلبی، عروقی هم ویژگیهایی دارد.

درباره اصطلاح زورخانه باید گفت، که ترکیب اساسی ذات و اسم‌هایی که محلی را می‌رسانند با واژه «خانه»‌ در زبان فارسی فراوان است، ولی ترکیب واژه «زور» اگر به معنی نیرو و قوت باشد با خانه ساختاری عامیانه به نظر می‌رسد و این ترکیب بر این نهاد نام مناسبی نمی‌تواند باشد.

گرچه تغییر نام آن هم ضرورتی نخواهد داشت، ولی با توجه به نوشیدنی‌هایی که در قدیم در زورخانه‌ها می‌نوشیدند و نیز در قیاس با نمونه‌هایی چون خانقاه برکت و... و همچنین مراسم نمادین «قدح نوشیدن» یعنی مراسم کمر بستن، رهرو خوراندن اندکی نمک به او در آیین جوانمردی و بسیاری دیگر از اینگونه مصادیق اگر «زور» در ترکیب «زورخانه» یعنی «آب مقدس زور» باشد قضیه دگرگون می‌گردد و آن می‌شود که حافظ گفت:

ای گدای خانقه برجه که در دیر مغان

می‌دهند آبی که دلها را توانگر می‌کند

آلات ورزشی زورخانه مانند میل، کباده، سنگ، وسایل کمک آموزشی نظامی بوده است که به جای گرز، کمان، سپر مورد استفاده قرار می‌گرفته‌اند. در این میان نقش تخته شنو و تخته شلنگ را باید روشن کرد. تخته شنو را بدل شمشیر باید دانست و هدف از ساختن آن جلوگیری از سرایت رطوبت کف گود به پنجه و مچ دست‌های ورزشکاران بوده است تا از گرفتگی پا و سرایت سردی و احتمالا رطوبت به پای ورزشکاران و همچنین از عواقب آن جلوگیری شود. اما تخته شلنگ که گفته می‌شود برای تمرین شاطری بوده و ممکن است برای تمرین ورزیدگی جهش بر پشت اسب هم بوده باشد ورزش شنو که بازوان و کتف‌ها را قوی و محکم می‌کند برای ورزیدگی در جنگهای دریایی و عبور از رودخانه‌ها بوده است.

بی‌گمان بیشترین سهم جاذبیت ورزش باستانی متعلق به مرشد و هنر اوست. موسیقی و ادبیات خاص این ورزش است که می‌تواند همیشه طراوت روحانی فضای زورخانه را نگه دارد. بنابراین آواز مرشد چون آواز شیر نر باید گلوگاهی باشد و آراسته به ادبیاتی حماسی و عرفانی که همراه با طنین زرین ضرب در گوش دل پهلوانان بنشیند و آنان را به شوری شادمانه برانگیزد. می‌دانیم که محیط ورزشخانه یک محیط تربیتی است و سخن گفتن و کردار و اعمال هر ورزشکاری در زورخانه باید منطبق با خصال نیک و جوانمردی و اخلاق اسلامی باشد، بنابراین مرشدها و میاندارها و خوانندگانی که در گل کشتی و یا گل چرخ و یا هنگام ورزش شعری را انتخاب می‌کنند باید اشعار منتخب کاملا آموزنده و اخلاقی و امیددهنده باشد و حتی‌الامکان از مداحی برای هر مقامی پرهیز شود جز برای ائمه طاهرین که موجب صفای دل و رونق دین و اخلاق است.